Αφροδίτη Παυλίδου

Προσθήκη στον τύπο

fb 21 juin 15:10

Αγαπητή Κυρία Δημά, ονομάζομαι Αφροδίτη Παυλίδου και θα ήθελα να σας εκφράσω την απέραντη χαρά μου διότι έφτασε στα χέρια μου το βιβλίο σας οι μικροί πρίγκιπες του σύμπαντος, το οποίο μόλις χθες τελείωσα. Θα ήθελα να σας αναφέρω απλά ότι δεν γνωρίζω πως έγινα φίλη στο facebook με τον Κων/ντίνο Νταντινάκη με τον οποίο ανταλλάξαμε κάποια σχόλια, με αποτέλεσμα πριν από ένα δύο μήνες και με αφορμή ένα μου σχόλιο με ρώτησε αν διάβασα το συγκεκριμένο βιβλίο. Με έβαλε αυτή του η ερώτηση στην διαδικασία να το παραγγείλω από την Ελλάδα και να το διαβάσω. Αυτό δεν συμβαίνει συχνά με μένα, αλλά όλα όπως αναφέρονται και στο βιβλίο σας υπάρχει κάποιος λόγος που συμβαίνουν.

Μέσα έπο την ζωή της ηρωίδας σας βρήκα τόσα πολλά στοιχεία που μοιάζουν τόσο πολύ με το δικό μου οδοιπορικό, που τελικά αισθάνομαι πολύ τυχερή που το σύμπαν για άλλη μια φορά μεσολάβησε για να πάρω αυτό το όμορφο δώρο από σας. Μένω τα τελευταία 16 χρόνια στην Βουδαπέστη, μεγαλώνοντας δύο υπέροχα παιδιά. «Μα καθώς δεν είμαι παρά μόνο η γήινη όψη της μητέρας, κλείνοντας μέσα μου τόσο τη μητέρα όσο και την κόρη, Δήμητρα και Περσεφόνη, μου λείπει αυτή η υπομονή και αυτή η αγάπη που αναμένουμε από το πρόσωπο στο οποίο αποδίδεται η έννοια της Μεγάλης Μητέρας. Ίσως, μέσα σ’όλα τα άλλα, σκοπός της ζωής μας να είναι να μάθουμε να αγαπάμε με τις διαστάσεις αυτής της φυσιογνωμίας, δηλαδή καλούμαστε να μετατρέψουμε τη μεγάλη μας ανάγκη για αγάπη σε παγκόσμια Αγάπη και Ύπαρξη».

Χαίρομαι που μου δίνεται η ευκαιρία να επικοινωνήσω μαζί σας και να σας ευχαριστήσω και πάλι για το δώρο που μου δώσατε.

Σας εύχομαι καλό καλοκαίρι

με εκτίμηση και αγάπη

Αφροδίτη

Κώστας Νταντινάκης

email. 26.2.2017

Κωνστάνς μόλις διάβασα τους Μικρούς Πρίγκιπες, σε συγχαίρω, υψηλή λογοτεχνική μαεστρία με απλότητα, ό, τι πιο δύσκολο ζητούμενο στην Τέχνη.

Εύγε! Να το στείλεις σε τμήματα Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας των Πανεπιστημίων μας…

Σ’ ευχαριστώ δημιουργέ του αριστουργηματικού Οι Μικροί Πρίγκιπες του Σύμπαντος

φιλιά, τα λέμε!

Κώστας

Γιώργος Φρέρης

Μανδραγόρας, τεύχος 54

Απρίλιος 2016

 

ΚΩΝΣΤΑΝΣ ΔΗΜΑ

Το κυανόχρωμα της μοναξιάς

Θεσσαλονίκη, Σαιξπηρικόν, 2015, σελ.142

Η Κωνστάνς Δημά είναι μια πνευματική δημιουργός, που δεν αρκείται στην ποίηση μόνο ή στον πεζό λόγο, ούτε γράφει αποκλειστικά σε μία και μόνο γλώσσα, αλλά γνωρίζοντας πέντε ξένες γλώσσες (γαλλικά, αγγλικά, ρώσικα, βουλγάρικα και τσέχικα), εκφράζεται απευθείας στη γλώσσα του Άλλου, ασχολούμενη με πολλά είδη λόγου. Ανήκει μ’ αυτόν τον τρόπο στις «σύγχρονες συνειδήσεις» που συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός νέου ευρωπαϊκού πνεύματος, στη διάπλαση μιας νέας κι ευρείας αντίληψης της συγκατοίκησης, όπου οι πολιτισμικές διαφορές αντί να διαιρούν ενώνουν, αντί να περιχαρακώνουν τα άτομα ή τα έθνη τα γεφυρώνουν, αντί να επιβάλουν τον μονόλογο του αυταρχισμού συμβάλλουν στον εμπλουτισμό και στην ανανέωση παραδοσιακών δεδομένων.

Με το μυθιστόρημα της, Το κυανόχρωμα της μοναξιάς, δημοσιευμένο από τις εκδόσεις «Σαιξπηρικόν», που είναι η ελληνική απόδοση από την ίδια την συγγραφέα, του αντίστοιχου πρωτοδημοσιευμένου μυθιστορήματος στα γαλλικά, το 2011, με τον τίτλο La solitude a la couleur de lazur, η Κωνστάνς Δημά προσφέρει στο ελληνικό κοινό μια πρωτότυπη μυθιστορηματική αφήγηση και επιπλέον μια αυτομετάφραση, δηλαδή ένα λογοτεχνικό κείμενο όπου η δημιουργός δεν αποβλέπει τόσο στην πολιτιστική διαφορά που χωρίζει τον αναγνώστη από τον συγγραφέα, όσο στο να συνειδητοποιεί ο αναγνώστης, μέσω της ίδιας πλέον «συγγραφικής γλώσσας» που μεταφέρει ένα αλλότριο νόημα, την ισορροπία που επιχειρείται να εδραιωθεί ανάμεσα σε δύο ή περισσότερους πολιτισμούς.

Το κυανόχρωμα της μοναξιάς είναι ένα σύγχρονο, μεταμοντέρνο μυθιστόρημα, ως προς τη σύλληψη και τη μορφή, όπου η διήγηση στηρίζεται σε δυο πρωταγωνιστές που ανταλλάσσουν επιστολές, στο γάλλο ποιητή, Λυσιέν και στην ελληνίδα καθηγήτρια γαλλικής στη Μέση Εκπαίδευση, τη Δανάη, που είναι ταυτόχρονα ποιήτρια και μεταφράστρια. Στην αρχή η αλληλογραφία τους γίνεται με την ανταλλαγή επιστολών και καθώς με τα χρόνια εξελίσσεται η τεχνολογία, επικοινωνούν κι ανταλλάσσουν μεταξύ τους ηλεκτρονικά μηνύματα. Αν και η όλη διαδικασία της αλληλογραφίας, παρουσιάζεται από την πλευρά της Δανάης, η σύντομη εισαγωγή για τις επιστολές που έλαβε για τον Λυσιέν περιορίζεται στο να εξηγήσει στον αναγνώστη πώς ξεκίνησε η σχέση τους, αρχικά ως πνευματική και στη συνέχεια ως ερωτική, πώς ευδοκίμησε και πώς εξελίχθηκε τελικά, παρεμβαίνοντας ελάχιστα η ίδια ως αφηγήτρια. Αρκείται στο να αναφέρει α διάφορα στάδια που γνώρισε η φιλία-σχέση τους, αφήνοντας στον αναγνώστη να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα από την επιστολογραφία των δύο πρωταγωνιστών.

Στο πρώτο μέρος του μυθιστορήματος, μετά την σύντομη περιγραφή των συνθηκών γνωριμίας τους, έχουμε τριάντα τρεις επιστολές του Λυσιέν προς τη Δανάη, και καμιά επιστολή της Ελληνίδας προς τον Γάλλο ποιητή, γιατί υποτίθεται ότι η Δανάη δεν κρατούσε αντίγραφο, ενδεχομένως γιατί ποτέ δεν φαντάστηκε ότι ο ιδιαίτερα καλλιεργημένος αυτός άνθρωπος, που την «προέτρεψε» να τον αγαπήσει, θα την πρόδιδε τελικά, αγνώμων και εγωιστικά περιχαρακωμένος στη φύση του. Αυτή, από την πλευρά της, διαισθανόταν προς το τέλος της σχέσης τους ότι «η αρμονία, γέννημα της ένωσης αγάπης-μίσους, αγρυπνούσε δίπλα της» (σ. 134). Κατά συνέπεια, η αφηγήτρια εξιστορεί μονοφωνικά, έχοντας ένα διπλό πλεονέκτημα καθώς δεν επιβάλει δομικούς περιορισμούς και προσκομίζει στον αναγνώστη τα στοιχεία που έχει στην κατοχή της σχετικά με τις αντιλήψεις του αποστολέα. Στην προκειμένη περίπτωση διαβάζουμε τις επιστολές του Λυσιέν από τις 3/1/1997 μέχρι και τις 17/5/1999, και διαμορφώνουμε άποψη για τη στάση του, η οποία μέσω των αποκαλυπτικών στοιχείων προκύπτει πως η συμπεριφορά του ήταν ανάρμοστη κι εκτίθεται ανεπανόρθωτα. Ακολουθεί το δεύτερο μέρος, από τις 6/10/2004 έως και τις 8/01/2006, όπου ο αναγνώστης διαπιστώνει ότι έχει έρθει η ρήξη στο δεσμό τους, με την ανταλλαγή δεκαέξι ηλεκτρονικών μηνυμάτων.

Η Κωνστάνς Δημά επιχειρεί λοιπόν με αυτό το μυθιστόρημα, χωρίς μελοδραματισμούς, να καταγράψει απόψεις, να διηγηθεί έναν έρωτα τυχαίο, σχεδόν απρόσμενο, μεταξύ δυο ανθρώπων των γραμμάτων που δεν ευτύχησε και παραμένοντας στα πλαίσια μιας απλής φιλίας, η γυναίκα γίνεται θύμα μιας περίεργης διανοητικής πλεκτάνης εκ μέρους του άντρα, ο οποίος διεκδικεί την ελευθερία στην προσωπική του ζωή αλλά και μια αδέσμευτη σεξουαλική συμπεριφορά. Αντίθετα η γυναίκα, αποβλέπει σε μια σταθερή σχέση και επιμένει στην ειλικρίνεια των αισθημάτων της. Με τρόπο έξυπνο, η συγγραφέας περνά από την κλασική αλληλογραφία στη σύγχρονη ηλεκτρονική μορφή επικοινωνίας και ανάγει το προσωπικό στο γενικό και κοινωνικό, μεσ’ από μια γραφή άμεση και προπάντων ειλικρινή.

Η τεχνική αυτή αντανακλά τη δυναμική λειτουργία ης επιστολής, αφού ένα γράμμα μπορεί να περιλαμβάνει στοιχεία φαντασίας και μια λιτή ανάλυση των γεγονότων με ανάλογο τρόπο, ένα φανταστικό γράμμα μπορεί να εναλλάσσει τον αφηγηματικό και τον ηθοπλαστικό λόγο, βάσει της αρχής ότι η λογοτεχνία θα πρέπει συγχρόνως να διαπαιδαγωγεί, να ψυχαγωγεί και να συγκινεί. Επιπλέον, αλληλογραφώντας, ο ήρωας των επιστολικών μυθιστορημάτων αποκομίζει εμπειρίες, διότι η αλληλογραφία αναπτύσσει διαπροσωπικές σχέσεις και ευνοεί την ανάλυση ψυχικών καταστάσεων διαφορετικών χαρακτήρων. Η κατ’ ανάγκη στατική θέση του αλληλογράφου εμπλουτίζεται από τα ψυχολογικά ανοίγματα και τις ανταλλαγές απόψεων που του προσφέρονται.

Η Kωνστάνς Δημά γνωρίζει πολύ καλά ότι μια επιστολή, όποια μορφή κι αν έχει, «εκφράζει πολύ καλύτερα μια λέξη, ένα βλέμμα ή ακόμα και μια σιωπή» που λέει, δείχνει ή αισθάνεται όπως η ηρωίδα των Επικίνδυνων σχέσεων/ Les liaisons dangereuses (Choderlos de Laclos) κι ότι για αιώνες, η αλληλογραφία υπήρξε ένας έξοχος τρόπος επαφής –στα μυθιστορήματα του Μπαλζάκ, του Ντοστογιέφσκι, του Τολστόι, του Μυριβήλη και πολλών άλλων, οι βασικοί ήρωες αλληλογραφούν διαρκώς. Ξέρει επιπλέον ότι από τα παλιά χρόνια, οι εραστές δεν είχαν ποτέ το περιθώριο να επικοινωνούν και να εκφράζουν ελεύθερα αισθήματα, απόψεις και καημούς. Αντίθετα, με ένα γραπτό μήνυμα ακόμα και με τη μορφή ενός μπιλιέτου ή με ένα ραβασάκι, ξεπερνιόταν η απουσία του αγαπημένου προσώπου, και μπορούσε να μετατραπεί σε δυναμική φανταστική παρουσία που διατηρούσε φλογερά αισθήματα αγάπης ή μίσους ακόμα. Κι αυτό γιατί συχνά οι ερωτικές επιστολές κρύβουν μια υπέρμετρη ελπίδα, με μύχια συναισθήματα και υπόγειες προσδοκίες μακριά από το βλέμμα τρίτων προσώπων. Μόνον που αυτή η ελπίδα δε έχει πάντα αίσιο τέλος, οπότε μετά την τόσο αναμενόμενη φυσική συνάντηση των προσώπων, έρχεται πολλές φορές η απογοήτευση και το μοναδικό εμφανίζεται ως κοινότοπο, το αυθόρμητο μετατρέπεται πλεκτάνη, το συγκινησιακό προβάλλει ως γελοίο, η αποστασιοποίηση του ενός επιβάλλει τη σιωπή του άλλου, ο πόνος γίνεται δυσβάσταχτος και η ψυχή γαληνεύει στη μοναξιά. Επίσης, με την ανταλλαγή επιστολών αναπτύσσονται επιχειρήματα, αλλά εκφράζονται και συναισθήματα, κυρίως όταν τα γεγονότα που απαρτίζουν την πλοκή είναι λιγότερο σημαντικά από τις συγκινήσεις, επειδή οι συγκινήσεις αποτελούν από μόνες τους καταστάσεις και οι χαρακτήρες είναι δραματικοί, φωνές ανθρώπινες που μορφοποιούν τη κάθε ύπαρξη μέσα από το καθρέφτισμα της στη γραφή.

Αυτήν την κατάληξη έχουν και οι δυο διανοούμενοι ήρωες του μυθιστορήματος της Κωνστάνς Δημά, που σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή της ζωής τους γνωρίστηκαν στα πλαίσια μιας ποιητικής συνάντησης, πίστεψαν ότι ο προβληματισμός τους για τη γραφή ήταν ένα θετικό βήμα που θα τους έδινε την ευκαιρία για μια πληρέστερη γνωριμία. Όμως, με το πέρασμα του χρόνου νιώθουν μια περίεργη αίσθηση η οποία αφήνει ένα μόνιμο κενό μέσα τους. Η ενασχόληση με την τέχνη τους δίνει τη δυνατότητα να μεταπλάθουν τη μορφή σε περιεχόμενο και την ύλη από μια κατάσταση σε μια άλλη, κι έτσι καλλιεργείται μέσα τους η αυταπάτη ότι μπορεί να λυτρωθούν, να ευτυχήσουν, στην ουσία όμως ζουν ένα «παρεξηγημένο» είδος ελευθερίας. Κυρίως η Δανάη, την οποία εκμεταλλεύεται ο Λυσιέν, αφού πίσω από τον πλατωνικό έρωτα στην αρχή και την εκδήλωση ηδονισμού του στην συνέχεια, βρίσκει μια ευκαιρία ώστε να αναλάβει εκείνη τη μετάφραση των έργων του στα ελληνικά και να γίνει γνωστός στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, παραβλέποντας εντελώς τις δικές της συναισθηματικές καταθέσεις και ανασφάλειες. Κι έρχεται η σύγκρουση που γεννά την απομόνωση και τη μελαγχολία. Από τη μια δηλαδή, έχουμε τον ηδονισμό του Λυσιέν που ποντάρει στο πλεονέκτημα ότι μπορεί να λειτουργήσει αυτόματα και χωρίς να ρισκάρει τίποτα, στηριζόμενος στη «βολεμένη» του ζωή κι επικαλούμενος την ικανοποίηση των ενστίκτων του, κοινώς «παίζει» εκ του ασφαλούς. Από την άλλη, έχουμε τον έρωτα της Δανάης, που φλερτάρει, αγαπά και τελικά δέχεται την όποια θυσία, αλλά όχι και την κοροϊδία ή τον εξευτελισμό. Αυτή η σύγκρουση θα την γεμίσει αγωνία και θλίψη, θα την οδηγήσει στην απόλυτη μοναξιά, η οποία θα εκφραστεί με την τελική σιωπή που προκύπτει και πηγάζει από έντονο ψυχικό πόνο, από μια βαθιά συντριβή, θλίψη και απογοήτευση.

Ο λόγος της Κωνστάνς Δημά εντάσσεται λοιπόν στη γραφή των περήφανων εκείνων γυναικών που διακριτικά ακροβατούν ανάμεσα σ’ αυτό που λέγεται και σ’ αυτό που πρέπει να ειπωθεί, που χαράζουν τα όρια της καθημερινότητας βιώνοντας ήρεμα την πνευματικότητά τους, βγάζοντας όμως κατά περίσταση μια εσωτερική κραυγή πόνου, αφού εμπνεύσουν και χαρίσουν στον λόγο των ποιητών τη μυστική τους γοητεία. Η γραφή της Κωνστάνς Δημά αναδεικνύει ενδόμυχες σκέψεις, παραδίδεται χωρίς αντιστάσεις στο συμβολικό, αλλά την ίδια στιγμή διεκδικεί τη δικαίωση της φύσης της, χωρίς να απαιτεί δάφνινο στεφάνι. Με τον τρόπο αυτόν η γραφή αποκτά δύναμη, ξεφεύγει από τον συμβολισμό, συναντά τη δημιουργό της μυθιστορίας όπου λέξεις;, εικόνες, γεγονότα, συμπεριφορές και χαρακτήρες, έρχονται σε αντίθεση με την αδικία, και διεκδικεί το δικαίωμα να εξιστορήσει το βίωμα της νικημένης, μιας ηττημένης που φωτίζεται από τη λάμψη της δικαίωσης. Κι αυτή είναι η μοναδική ειρωνική κατάθεση πίκρας που εκφράζεται στο τέλος του μυθιστορήματος, αναζητώντας τη «λύτρωση» της ηρωίδας μεσ’ το κυανόχρωμα που ηρεμεί και τη μοναξιά που επουλώνει τη θλίψη.

Αλεξάνδρα Δήμου

Ραδιοτηλεόραση

30.12.1995 – 05.01.1996

Ποίηση αυτή η συνεχής ελπίδα

Τρεις ποιητικές συλλογές έχει εκδώσει μέχρι σήμερα η Ελληνίδα της διασποράς Κωνστάνς Δημά, ψευδώνυμο της Κωνσταντίνας Καραδήμου, που από το 82 ζει στη χώρα μας και εργάζεται ως καθηγήτρια ξένων γλωσσών.

Το 1990 τύπωσε την ποιητική συλλογή «Ιmo pectore» (lat.) –από τα βάθη της ψυχής – το 1993 τις «Αποχρώσεις των ονείρων» και το 1995 τη συλλογή «Σκιά και φως».

Η θεαματική της, βαθιά ανθρώπινη και φιλοσοφημένη, αγγίζει έντεχνα τις ευαίσθητες χορδές του αναγνώστη, μέσα σ’ έναν κόσμο που έχει «αδειάσει» τις αξίες του στο βωμό του χρήματος και σε πρόσκαιρες συνδιαλλαγές.

Ας δούμε πώς τοποθετείται η ίδια στο μικρό πρόλογο του πρώτου βιβλίου της.

«Η ποίηση είναι για μένα μια συνεχής οδύνη αλλά και μια συνεχής ελπίδα. Θα ‘θελα ν’ αγγίξει εκείνου που στα βάθη της ψυχής τους κάνουν ακόμα όνειρα» Ίσως δε λέω τίποτα καινούριο, ίσως όλα ειπώθηκαν και θα ειπωθούν ξανά. Ο τρόπος, όμως, είναι διαφορετικός».

Ίσως αυτή η διαφορετικότητα να είναι σωτήρια, ακριβώς επειδή μας δείχνει σε πολλά πράγματα μια άλλη ατραπό πέραν της πεπατημένης.

«Βλέπω και κάμποσους με απορημένα μάτια

να κοιτάνε τον κόσμο μας.

Συχνά μέσα στον παγωμένο αέρα περπάτησαν

μα υπηρέτες κανενός δεν έγιναν.

Μαζί τους

εξακολουθώ να κάνω όνειρα

κι αρνούμαι

να φθαρώ μες στην ακινησία».

Δείγμα γραφής απ’ το «Αυτοδιάθεση μέσα στην κίνηση».

Θανάσης Μουσόπουλος

Εμπρός

12.07.1995

Κωνστάνς Δημά

«Από τα βάθη της ψυχής στη σκιά και στο φως»

Από το 1987 ζει στην Ξάνθη και εργάζεται ως καθηγήτρια γαλλικών η Κωνστάνς Δημά, που τις μέρες αυτές κυκλοφόρησε η τρίτη ποιητική της συλλογή.

Γεννηθηκε στο Γράμμο Καστοριάς, πέρασε τα παιδικά και εφηβικά της χρόνια στην Τσεχοσλοβακία, σπούδασε λειτουργία και οργάνωση Τουρισμού, γαλλική και βουλγαρική φιλολογία και ολοκλήρωσε τις σπουδές της με μεταπτυχιακά στη διδασκαλία ξένων γλωσσών στη Σόφια και στις Σέβρες. Εργάστηκε ως ξεναγός, μεταφράστρια, διερμηνέος σε πολλές χώρες, ενώ τα τελευταία είκοσι χρόνια εργάζεται ως καθηγήτρια ξένων γλωσσών. Μιλά τσέχικα, γαλλικά, βουλγαρικά, ρωσικά, αγγλικά και γερμανικά.

Το 1979 πήρε το πρώτο βραβείο στο διαγωνισμό νέων επιστημόνων στη Σόφια με εργασία της πάνω στη συγκριτική γλωσσολογία.

Με την ποίηση ασχολείται από τα φοιτητικά της χρόνια, δημοσιεύοντας σε διάφορα περιοδικά στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Η πρώτη ποιητική συλλογή «Ιmο Pectore»; (δηλ. Από τα βάθη της ψυχής), κυκλοφόρησε στην Ξάνθη το 1990, περιέχει ποιήματα 1988 – 1990 (47 σελίδες).

Η ίδια η Κωνστάνς Δημά, προλογίζοντας την ποιητική της συλλογή, παρατηρεί:

«Δεν είμαι ποιήτρια. Τα ποιήματά μου βγήκαν αυθόρμητα, είναι έκρηξη της στιγμής. Η ποίηση για μένα είναι μια συνεχής οδύνη, αλλά και μια συνεχής ελπίδα, όπως κάθε έρωτας».

Ο έρωτας, σαν παρουσία και κυρίως σαν απουσία ή ανάμνηση, κυριαρχεί:

«Με κοίταξες σιωπηλά κι έφυγες.

Εμεινε η φλόγα του ονείρου

η σιωπή στο βλέμμα σου και

η κραυγή της μοναξιάς μου».

Η πίκρα της ζωής σταλαγμένη στιγματίζει την ποίησή της, ωριμασμένη:

«Διδάχτηκα από πολύ νωρίς το δάκρυ αλμυρό να καταπίνω και να χαμογελώ».

Ο διάλογος με τον «άλλο», κύρια ανάμεσα στον άνδρα και στη γυναίκα με διαιτητή την «ελευθερία», κορυφαίο θέμα της ποίησης.

«Η αγάπη είν” το κάλεσμα στη ζωή. Όταν πάψεις ν” αγαπάς είσαι ήδη νεκρή».

Η δεύτερη ποιητική συλλογή. «Αποχρώσεις των ονείρων» (ποιήματα 1990-92), κυκλοφόρησε στην Ξάνθη, το 1993. Η συλλογή ξεκινά με ένα εξαίσιο ποίημα του Αγγέλου Παπαδημητρίου:

Απερίγραπτα τα μονοπάτια

που οι καρδιές μας περιδιαβαίνουν

…και

και συνεχίζει η Κωνστάνς με το τρίστιχο:

«Δεν ψάχνω την κοινή αποδοχή.

Ψάχνω την αποδοχή του εαυτού μου

μες απ” τη ροή των ονείρων μου«.

Η θεματολογία της συλλογής είναι παρεμφερής με της πρώτης, εισχωρεί όμως ο κοινωνικός χώρος περισσότερο.

«Στην πατρίδα μου εκπατρισμένη σε μια εποχή «ήρεμη».

Η φιλοσοφική, καλύτερη βιοσοφική, διάθεση εμμένει:

«Η μεγαλύτερη δοκιμασία της ζωής η αρμονία του σώματος με την ψυχή».

Η επαφή της Κωνστάνς με τους νέους και το εκπαιδευτικό σύστημα την ευαισθητοποιούν:

«Είχε για όραμα να γίνει Προμηθέας

Δεν ήλπιζε στον ομαδικό θάνατο της ψυχής

της γενιάς των κομπιούτερ»;.

Και στο ποίημα «Παιδεία χωρίς νόημα» δύο στίχοι ουσίας ποιητικής:

«Δε μάθανε ν” αντλούν δύναμη

απ” το πηγάδι των ονείρων».

Η τρίτη συλλογή της που μόλις κυκλοφόρησε «Σκιά και φώς», ποιήματα 1993-95, είναι Ελληνο-γαλλική έκδοση, όλα είναι γραμμένα και ελληνικά και γαλλικά. Πολύ φροντισμένη έκδοση, όπως και οι δύο προηγούμενες άλλωστε, με σεβασμό στο σώμα της ποίησης. Ωριμη η ποίηση της τρίτης συλλογής:

«Μπρος στην αγάπη του κόσμου

με προοπτική έναν απέραντο ουρανό

προσπάθησα να ντύσω τη χαρά μου

με λέξεις.

Μα όσες έβρισκα

ηχούσαν τόσο οδυνηρά

καθώς ένιωθα κάτω από τα δάχτυλά μου

τον τρόμο του γκρεμού».

Αριστούργημα το ποίημα «SOS» στη Νάντια Μόσχεν. Η αγάπη με την ωριμότητα:

«Η απόσταση ανάμεσα σ” αυτό που έχω

και σ” αυτό που λαχταρώ

ένα τεράστιο αίσθημα απομόνωσης».

Η Κωνστάνς Δημά με την τελευταία ποιητική συλλογή της πέρασε σε υψηλά σκαλοπάτια ποίησης. Δεν δικαιούται πια να λέγει: «Δεν είμαι ποιήτρια».

Αλεξάνδρα Δήμου

Ραδιοτηλεόραση

08.01.2000

Οι μικροί πρίγκιπες του σύμπαντος

Η συγγραφέας Κωνστάνς Δημά ανήκει στη γενιά που γαλουχήθηκε στις (πρώην) σοσιαλιστικές χώρες όπου βρήκαν καταφύγιο δεκάδες χιλιάδες Έλληνες πολιτικοί πρόσφυγες. Γεννήθηκε στα σύνορα την ώρα που η μητέρα της ετοιμαζόταν να περάσει στο αλβανικό έδαφος … Μετά από ταλαιπωρίες, κάποια από αυτά τα παιδιά – ανάμεσά τους πολλά ορφανά – κατέληξαν στην Τσεχοσλοβακία όπου το νεοσύστατο (τότε) κράτος ετοίμασε ένα πρόγραμμα διαβίωσης και εκπαίδευσης τους. Έτσι, τα ανάκτορα της Πάλαι ποτέ αριστοκρατίας μετετράπησαν σε παιδικούς σταθμούς στη Βοημία, τη Σιλεσία, τη Μοραβία. Σ’ αυτά μεγάλωσε και η Κωνστάνς Δημά, θρεμμένη από τους μύθους της αρχαίας Ελλάδας και την αγάπη για την άγνωστη πατρίδα.

Η ζωή της μια μυθιστορία που κυκλοφόρησε από την Εστία, στη σειρά «Μαρτυρίες», σελίδες 205. Η αφήγηση είχε ίσως σκοπό να εξορκίσει τους δαίμονές της από το παρελθόν. Και το πέτυχε. Μέσα από τα βιώματά της φωτογραφίζεται μοναδικά η καθημερινότητα ετούτων των «προσφυγόπουλων – πριγκιπόπουλων» που έχουν μια οικουμενικότητα.

Η τραγωδία τους φέρνει στο νου το γνωμικό από τη Μήδεια του Ευριπίδη «Και τι φταίμε τα παιδιά για τις αμαρτίες των πατέρων μας;» Εννοώντας στην προκειμένη περίπτωση όλους τους «μεγάλους» που προκάλεσαν τον καταστρεπτικό εμφύλιο.

Επίσης δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η μοίρα επιφύλαξε στην ηρωίδα – συγγραφέα μια ζωή περιπλανήσεις. Στην εφηβεία έρχονται τα πρώτα ερωτικά σκιρτήματα, ακολουθούν οι ανώτερες σπουδές και τα επαγγελματικά ταξίδια, μ’ ένα διαβατήριο «χωρίς εθνική ταυτότητα». Πολύγλωσση και πολυτάλαντη θα ζήσει στη Γερμανία, τη Γαλλία του 1968, την πρώην Σοβιετική Ένωση και τη Βουλγαρία όπου θα δημιουργήσει οικογένεια και θα ολοκληρώσει τα μεταπτυχιακά της.

Ο νόστος όμως για την Ελλάδα είναι βασανιστικός. Ο κύκλος των μεταμορφώσεων, μέσα από το μύθο της Δήμητρας και Περσεφόνης (μητέρας και κόρης) ολοκληρώνεται με τον ερχομό της εδώ όπου εγκαθίσταται με τις δυο κόρες της και εργάζεται ως καθηγήτρια Γαλλικών.

Μόνο που θα χρειαστεί να τρέξει στις αρμόδιες υπηρεσίες για να αποδείξει την εθνική της ταυτότητα την οποία ξαφνικά αμφισβητούν, με το πρόσχημα μήπως η μητέρα της, κατά τη διάρκεια της γέννας είχε πατήσει το ένα πόδι της στην Αλβανία. Κι ας ήταν μόνο το «μετέωρο» βήμα μιας ταλαιπωρημένης εγκυμονούσης που σύντομα έφυγε και από τη ζωή. Αναμφισβήτητα οι «μικροί πρίγκιπες» πλήρωσαν για όλους τους μεγάλους, χάνοντας για πάντα την αθωότητά τους.

Είναι προς τιμήν της συγγραφέως που αφηγείται με ειλικρίνεια τις σχέσεις στο οικογενειακό περιβάλλον και τον κοινωνικό περίγυρο. Δεν ωραιοποιεί τα πρόσωπα μηδέ τις καταστάσεις εκείνης της εποχής που στάθηκε η μελανότερη στον αιώνα μας για τον τόπο μαζί με τη Μικρασιάτικη καταστροφή. …

Με το πρώτο πεζογραφικό της έργο η Κωνστάσνς Δημά – γνωστή από τις ποιητικές συλλογές της – κατακτά το αναγνωστικό κοινό. Με στρωτή γραφή, ζωντανές περιγραφές και αρχαιοελληνικούς συμβολισμούς, επαναλαμβάνει σαν σε ψίθυρο το μήνυμα της ειρήνης και του ελεύθερου πνεύματος. Ελληνίδα – όσο λίγες τιμά τα Γράμματά μας με την πολυμάθεια και την κλασσική παιδεία.

Γιώργος Μαντζουράνης

Η Αυγή

02.08.1998

Τα παιδιά της καταιγίδας

ΚΩΣΤΑΣ ΓΚΡΙΤΖΩΝΗΣ «Τα παιδιά του Εμφυλίου πολέμου»

Προσωπική μαρτυρία, Εκδόσεις ΦΙΛΙΣΤΟΡ 1998

ΚΩΝΣΤΑΝΣ ΔΗΜΑ «Οι μικροί πρίγκιπες του σύμπαντος»

Σειρά Μαρτυρίες, Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ 1998

[…]

Δεν ανήκουν στη λογοτεχνία και τα δυο βιβλία που πρόσφατα κυκλοφόρησαν, παρ’ ότι κανένας δεν θα αμφισβητήσει ότι η «μαρτυρία» της Κωνστάνς Δημά έχει και μυθιστορηματική δομή και ξεχωριστές αφηγηματικές χάρες.

[…]

…Το βιβλίο της Κωνστάνς Δημά «Οι μικροί πρίγκιπες του σύμπαντος» είναι ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα. Δεν έχει ίσως στοιχεία, αριθμούς και παραπομπές, το έργο δεν είναι ενός ερευνητή ή παρατηρητή, είναι η ζωή ενός που βρέθηκε, χωρίς να το διαλέξει, στη δίνη γεγονότων που συγκλόνισαν την εποχή τους. Ως παιδί Ελλήνων πολιτικών προσφύγων που ο εμφύλιος τους ανάγκασε να εγκαταλείψουν τη χώρα τους αρπάζοντας στην προσφυγιά τα ίδια τα παιδιά τους, η μοίρα επεφύλαξε στη συγγραφέα μια ζωή γεμάτη περιπλανήσεις και εμπειρίες, οι οποίες της δημιούργησαν την πεποίθηση ότι τίποτε απ’ όσα μας συμβαίνουν δεν είναι τυχαίο. Σ’ αυτό το βιβλίο η Κωνστάνς Δημά προσπαθεί να προσεγγίσει τη μοίρα των προσφυγόπουλων, που μεγάλων σαν ορφανοί «μικροί πρίγκιπες» ζώντας στα εγκαταλελειμμένα ανάκτορα των ανατολικών χωρών αναζητώντας έτσι και τη δική της ταυτότητα και οι μικροί πρίγκιπες του σύμπαντος προσκαλούν και προκαλούν τον αναγνώστη να ταξιδέψει μαζί τους, να τους ακολουθήσει, να παρακολουθήσει τη θαυμαστή και συναρπαστική μαρτυρία τους

[…]

Αν το πρώτο έχει την αυστηρότητα ενός συγγραφέα που διέκοψε τις σπουδές του στη Νομική για να εγκλειστεί στη Ακροναυπλία και από τότε να ζήσει στην κομματική πειθαρχεία, εκτός και εντός Ελλάδας, το δεύτερο έχει τη χάρη ενός πραγματικού παιδιού του σύμπαντος που ελεύθερο από πολλές δεσμεύσεις αφηγείται άφοβα μια κερδισμένη ζωή δίνοντας εικόνες, κρίσεις και ελπίδες που δεν ξεχνιούνται εύκολα.

Άγγελος Πετρουλάκης

Θεσσαλικές 140 επιλογές

07.1998

Έρωτες και αφηγηματικές του πόνου από έλληνες συγγραφείς

Εκδόσεις «Εστία»

Κωνστάνς Δημά: «Οι μικροί πρίγκιπες του σύμπαντος»

Υπάρχουν άνθρωποι ανάμεσά μας, που έχουν τάξει τη ζωή τους σ’ έναν συνεχή αγώνα για κάτι περισσότερο απ’ αυτό που η τύχη και οι συνθήκες ζωής «συνωμοτούν» να τους χαρίσουν. Καλότυχοι άνθρωποι, που ακούν τη μέσα τους φωνή και δε διστάζουν ν’ αγκαλιάσουν το όνειρο. Η Κωνστάνς Δημά, ανήκει σ’ αυτούς και σίγουρα «Οι μικροί πρίγκιπες του σύμπαντος» ανήκει στα βιβλία μαρτυριών, που έχουν προορισμό να συγκλονίσουν τον καθένα που θα θελήσει να ταξιδέψει στις σελίδες του.

Αυτοβιογραφικό βιβλίο, που αν ο χαρακτηρισμός δεν αποτελούσε ομολογία της, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί μυθιστόρημα με πλοκή ευφυέστατη και γραφή άμεση και γρήγορη. Ένα βιβλίο καταπληκτικό σε δύναμη προσέγγισης του εσωτερικού κόσμου, όλων όσοι βρέθηκαν μακριά από την πατρίδα, αλλά και μακριά απ’ τη στοργή της σαν κατόρθωσαν να γυρίσουν εκεί όπου τους καλούσε η μέση φωνή.

«Άνευ υπηκοότητας» για πολλά χρόνια από χιλιάδες άλλες και άλλους, που η ταυτότητά τους έχει ένδειξη: «Υπηκοότητα Ελληνική, κατάθεσε στις σελίδες του βιβλίου της και τον πόνο και τις μεγάλες ανατάσεις της. Ομολογίες έρωτα, αλλά και απολογισμοί σταυρικών θανάτων. Έτσι που ο αναγνώστης να θέλει ν’ απλώσει τα χέρια του, να της χαϊδέψει τα μαλλιά και μαζί της να ταξιδέψει στον κόσμο του ονείρου.

«Αναρωτιόμουν ποιος κρατούσε στα χέρια του τη ζωή μας, τους έρωτες μας, γιατί έπρεπε να υποστώ τόσα χτυπήματα και που έβρισκα τις δυνάμεις ν’ αντισταθώ σ’ αυτά, ώστε να μην επιτρέψω να με συντρίψουν, γιατί με χώριζαν από τα άτομα που αγαπούσα περισσότερο απ’ όλα στη ζωή μου, και γιατί, στερούμενη την παρουσία τους, έπρεπε να νιώσω τη βία της σιωπής» καταθέτει ως ομολογία η Κ.Δ. και σίγουρα βρίσκει τις κρυφές πόρτες της ψυχής μας για να προχωρήσει σ’ άλλες εξομολογήσεις.

«Αισθάνομαι δεμένη με την Ελλάδα με δεσμούς μυστήριους και μ’ έκπληξη ανακαλύπτω κατά καιρούς ότι την αγαπάω απελπισμένα. Μήπως είναι επειδή εδώ συνειδητοποίησα τις διαστάσεις της τραγικής μου φύσης, την οποία διακρίνω σε όλους τους Έλληνες. Μήπως είναι επειδή και πάλι εδώ ένιωσα όλο το βάθος του ανθρώπινου πόνου και την έντονη τάση μας να δραπετεύουμε απ’ αυτόν, τόσο μέσω του διονυσιακού, όσο και του απολλώνιου στοιχείου; Μήπως είναι επειδή δε γνώρισα άλλο έθνος ικανό να δοθεί εξ ολοκλήρου στον έρωτα, να ξεχαστεί, να φτάσει μέχρι και την αυτοθυσία…»

Η μαρτυρία της Κωνστάνς Δημά είναι μαρτυρία ζωής. Και ως μαρτυρία ζωής ανήκει σε όλους μας.

Χρίστος Παπαγεωργίου

«Βιβλιοφιλική» Περιοδική Έκδοση, Εθνικό Κέντρο Βιβλίου – Τεύχος 6

09.1998

ΚΩΝΣΤΑΝΣ ΔΗΜΑ

Οι μικροί πρίγκιπες του σύμπαντος

Εστία, Αθήνα 1998

[…]

Η Κωνστάνς Δημά, προσφυγόπουλο, με πυξίδα την ίδια την ατομική της ιστορία, μας ξεναγεί, θέλοντας να της προσδώσει καθολικό ενδιαφέρον, σε μια διαδρομή από την οποία δεν έλειψαν η περιπέτεια, ο έρωτας, τα ταξίδια, η ανταλλαγή κουλτούρας, οι σπουδές, η ιδεολογία, ο γάμος, τα παιδιά, οι δυσκολίες του επαναπατρισμού. Με καθαρά αφηγηματικού τύπου ρεαλισμό, με γλώσσα εντέχνως πειστική, με αποδοχή των γεγονότων μέσα από το πρίσμα επαναστατικής απόδρασης, με ποιητικές και φιλοσοφικές εξάρσεις, με εντονότατα διογκωμένο το πρόβλημα των ανθρώπων που πριν από πενήντα χρόνια αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα και να προσαρμοστούν σε συνθήκες άλλων λαών, και τέλος με βαθιά πάντα νοσταλγία επιστροφής στην πατρίδα, που είναι εντελώς άγνωστη, η συγγραφέας θέτει ερωτηματικά, προβληματίζεται, καυτηριάζει και αναντιώνεται, κάνει φίλους και μορφώνεται, αισθάνεται πολίτης του κόσμου και κάπως σαν μικρός πρίγκιπας.

Η συγγραφέας μπορεί, έστω και σε περίοδο βρασμού ψυχής που γράφεται το βιβλίο, να κρίνει τα υπέρ και τα κατά. Μπορεί να δει, με το μάτι του επαρκούς ανθρώπου, τα αρνητικά και των δύο κόσμων. Μπορεί να ζυγίσει τα μεν και τα δε και να αποφασίσει, μετά από σκέψη, για το που γέρνει η πλάστιγγα. Διαθέτει σαφώς την κουλτούρα, μετά από την τριβή στη γλωσσολογία αλλά και την εκπαίδευση, να «περάσει» όποιο μήνυμα επιθυμεί, με τρόπο που να μη γίνεται ούτε εμπαθές αλλά και ούτε υπόδουλο σε γραφειοκράτες, οι οποίοι σ’ ολόκληρο τον πλανήτη, μέρος του οποίου αισθάνεται η ίδια, λειτουργούν σχεδόν πανομοιότυπα.

Κατάθεση ψυχής, η οποία επιδιώκει να προσμετρήσει την πίκρα που κάποιοι πρόσφεραν στη συγγραφέα χωρίς η ίδια να φταίει σε τίποτα, αλλά και εντονότατη επιθυμία να αναδειχτούν ζητήματα κοινωνικών αποκλεισμών που αντιμετωπίζουν τα παιδιά των πολιτικών προσφύγων.

Μαριάνα Αλεξάντροβα

в. „Словото днес”.

брой 7 /658/, 3 март 2011

ОТ ПАРТЕНОНА ДО FLAGEY* И НАГОРЕ

[…]

През 2008г. в Атина излезе електронното издание на поетична книга Asphyxie /на четири езика: гръцки, френски, чешки и български/, продукция на cd-rom Василис Думанис, озвучаване Гиоргис Христодулу. Илюстрацията на диска, фотосите и музиката, написана специално по стиховете на Констанс Дима, въвеждат в дълбокия интимен свят на поетесата. С линкове се отварят страниците посвещение, мото, биографични бележки, публикации, илюстрации, благодарствени думи и стихотворенията в следния ред: оригиналното /на гръцки или френски/, съответно преводите на втория от тях, на чешки и на български език.

Накъсано модерно поетично слово в синхрон с неспокойния дух на лирическата жена. Често без пунктуация, сякаш току-що го е издишала. Интересна житейска философия, концентрирана в оригинална образност. Чувствата се мятат скокообразно между отчаянието, породено от земната обреченост, и възторга от космическата свобода. Обсебена от синьото в две мъжки очи, изгубила сили пред своя носталгичен копнеж, обезверена пред питащия поглед на дъщерята, тя често е на кръстопът.

Всеки път когато сме на кръстопът

пияни от дъха ни кръстосан

ставаме кървящо кълбо от болка

/”Кръстопът”/

Зад думите й наднича ужасът на бездната, но и небесното избавление. Непреодолима изолираност на ръба на душата. Една залутана скиталка, засята между четири вятъра.

каквото изгасна вече не съществува

номада на земята

навсякъде отсъстваща никъде присъстваща

/”Равновесие”/

Така, между светлината и сянката, между небето и земята – „твърде много задръстени пътища, твърде много потиснати чувства”. Лирическата жена се задушава от невидимата мрежа, сътворена от „тъкачката на Съдбата” и се дави в пустотата наоколо. Всяка сутрин заспива върху кръстословицата на живота, а „зората трае твърде кратко”.

С отворени сетива

виждам страхливите

да захвърлят надеждата

убийците

да тъпчат раните й

хамелеоните

да се пазарят за кръвта й

/”Непримиримост”/

Трагизмът на тази поезия идва от осъзнатата темпоралност на човешкия живот, от нарастващата разруха в света около нас: „Напразно се мъча да захвана разговор с пустошта около себе си”. Стиховете пулсират с космична енергия. Тя е необходима, за да може да се понесе бремето на несъвършения ни живот. Само отблясъците на любовното чувство на моменти разпръскват мрака, пропълзял в душите ни, за да видим как слънцето и радостта на възторга, на копнежа също кърви, цялото в рани.

Между агонията и надеждата само силната жена може да изчака нощите да изгризат ноктите на съня и да се прероди в кръвта на лятото. В такива мигове най-силното й желание е да се научи да презира смъртта. И отказва да тлее в бездействие. Първите стъпала на стълбата към мечтите е изкачила отдавна с обувките на приятелката, за да намери себе си в първата си книга. И продължава нагоре. Към философията на равновесието и свободата като въпрос на оптически ъгъл. Философия на човек, преодолял ужаса на самотността, след като дълго е съзерцавал как „времето се премества в ръцете на слънцето”.

Достойният житейски път на поетесата Констанс Дима /Константина Карадиму/, тръгнал от Партенона и преминал през разнолики европейски градове, се завръща в древния храм на Атина Партенос, за да извиси поезията в смисъл на живота й. Поезия разтърсваща и обсебваща. От „пустотата на вечерта на бреговете на Flagey”, до „броеницата на слънцето върху склоновете на Акропола”. От „ручеите от кръв във вените на любовта”, до „свежестта на вглъбението във водите на извора”.

А животът е едно безкрайно чудо, щом копнежът за любов пониква от пепелта след всяко разсъмване…

_________________________

*Езеро на едноименния площад в Брюксел.

1 2